Jakie są najczęstsze zastrzeżenia względem esperanto i jak na nie odpowiadają esperantyści.
Czy język angielski nie jest już językiem międzynarodowym?
Don Harlow: Interesujący może być tu fakt, że o ile w 1900 roku angielskim posługiwało się 10% światowej populacji, a w 1950 około 11%, to aktualnie język ten jest używany przez 8.5-9% mieszkańców naszego globu. Tak czy owak, dla 90% ludzi na świecie język angielski nie jest środkiem w kontaktach z ludźmi innych narodowości.
David Woolf: Angielski jest bardzo trudnym językiem do nauczenia, o ile nie miało się z nim kontaktu od dzieciństwa. Wymowa angielska uważana jest za najtrudniejszą, z wyjątkiem języka gaelic. Gramatyka angielska, mimo że zasadniczo prosta, jest najeżona wyjątkami. W angielskim występuje bardzo dużo czasowników nieregularnych. Dla wielu ludzi poświęcenie kilku lat nauki na opanowanie tego języka jest zdecydowanie zbyt dużym wysiłkiem. Angielski osiągnął swoją pozycję w świecie dzięki rozwojowi ekonomicznemu i potędze politycznej krajów anglosaskich. W przeszłości każde mocarstwo, zarówno Francja, Hiszpania, Portugalia, jak i Imperium Rzymskie traktowało swój własny język jako międzynarodowy. W istocie jednym z głównych powodów, dla których esperanto nigdy nie zostało zaakceptowane przez Ligę Narodów, była niechętna postawa Francji. Przed II wojną światową francuski bowiem uważany był za język międzynarodowy i Francja była przekonana iż tak będzie zawsze. Dwadzieścia lat historii pokazało, jak błędne było to oczekiwanie.
Konrad Hinsen: Mimo iż wiele osób na świecie uczy się angielskiego i uważa, że posługuje się nim dobrze, liczba ludzi spoza krajów anglosaskich, którzy są w stanie prowadzić nietrywialną konwersację w tym języku jest bardzo mała. Międzynarodowa znajomość angielskiego pozwala na łatwą orientację turystom, lecz na niewiele więcej.
Sylvar Zaft: Pewien chiński esperantysta opisał esperanto jako językowy odpowiednik podania ręki. Kiedy dwoje ludzi podaje sobię rekę oboje wychodzą sobie naprzeciw. Analogicznie kiedy dwoje ludzi mówi w esperanto, oboje muszą dokonać takiego samego wysiłku, aby nauczyć się tego samego, względnie łatwego i neutralnego języka. Inaczej jest w sytuacji, gdy jedna strona musi dokonać wielkiego wysiłku, aby nauczyć się trudnego języka narodowego, a druga ogranicza się co najwyżej do poprawiania błędów językowych rozmówcy.
Czy esperanto nie jest językiem sztucznym?
Ken Caviness: W zasadzie tak. Jednak język ten jest używany w różnych sytuacjach życiowych od ponad stu lat. Cokolwiek chciałoby się powiedzieć, można to powiedzieć w esperanto.
Yves Bellefeuille: Umberto Eco, zanim zaczął wspierać esperanto, pewnego razu podczas zajęć powiedział, że nie jest to żywy język ponieważ nie można w nim uprawiać miłości. Później otrzymał list od pewnej dziewczyny, która z niejakim zakłopotaniem napisała**: Przepraszam, panie profesorze, lecz uprawianie miłości w esperanto jest możliwe. Ja tego dokonałam. Osobiście nie wierzę w to. To znaczy nie wierzę, iż ona to napisała. Och, dajmy już temu spokój... ;-)
Czy jakikolwiek język uniwersalny i tak nie rozpadnie się na dialekty?
Ken Caviness: Esperanto w zamierzeniu ma być dla każdego drugim językiem, może więc pozostać poza głównym prądem przemian językowych. Ludzie tworzą slangi i idiomy zwykle w swoim własnym języku.
Esperanto ma być używane w kontaktach międzykulturowych, dlatego zbyt częste posługiwanie się kolokwializmami może ograniczać możliwość bycia zrozumianym przez innych. Fakt ten będzie działał stabilizująco na postać języka.
Konrad Hinsen: Lokalne dialekty tworzą się głównie w małych grupach społecznych a niena płaszczyźnie kontaktów międzynarodowych. Dialekty zanikają w społeczeństwach, w których kontakty na duże odległości są częste. Obserwuje się to wyraźnie w tych obszarach świata, gdzie powszechnie korzysta się z radia i telewizji. Nie do pominięcia jest tu też fakt, że przez pierwsze sto lat istnienia w łonie esperanto nie wytworzyły się żadne dialekty.
Czy sztuczny język może wytworzyć własną literaturę?
Duncan C Thomson: Esperanto posiada oryginalną literaturę w nie mniejszym stopniu niż inne języki o porównywalnej liczbie mówiących nimi osób. Fakt iż o niej się nie mówi nie oznacza że jej nie ma. Czy znane Ci są nazwiska Aulda, Szatmariego, Kalocsay, Gallowaya, Graya, Kelmana? Najprawdopodobniej żadne z nich, lecz w ten spoób równie dobrze można by stwierdzić, że np. język szkocki nie posiada żadnej literatury.
W języku esperanto zostało wydanych kilkadziesiąt tysięcy książek. Biblioteka British Esperanto Association liczy 30 tysięcy woluminów. Wydawanych jest około stu poważnych periodyków oraz niezliczona ilość lokalnych biuletynów i gazetek. Swego czasu ukazywała się nawet esperancka gazeta codzienna! Doprawdy nie wiem, jak wydawca zdołał odstarczać ją wszystkim subskrybentom na czas!
Czy Esperanto nie jest nazbyt europejskie?
Joseph Voros: Postrzegam esperanto jako udany kompromis pomiędzy zachodnimi językami, opartymi na rdzeniach a wschodnimi językami aglutynacyjnymi. Jako Węgier jestem zachwycony prostą elegancją zasad budowy słów w esperanto. Sądzę, że ludzie o przeróżnych podstawach językowych mogą odnaleźć w esperanto coś sobie bliskiego i jest to najlepszy powód dla którego wśród języków neutralnych osiągnął on największy sukces.
W odróżnieniu od innych języków europejskich, węgierski nie należy do grupy indoeuropejskiej, lecz pochodzi z zupełnie innej rodziny językowej. Węgrom jest więc tak samo daleko do esperanto jak np. nam do arabskiego.
Sylvan Zaft: Pewnego wieczoru wybrałem się wraz z Koralo Chenem, esperantystą spod Hongkongu, na obiad w okolice Detroit. Spytałem go, czy nie uważa esperanto za język zbyt europejski. Koralo stwierdził, iż często słyszał tę uwagę lecz dla niego nie jest ona zbyt sensowna, gdyż języki używane we wschodniej Azji różnią się od siebie niemal całkowicie i znajomość chińskiego wcale nie pomaga przy uczeniu się np. koreańskiego czy japońskiego. Można zrozumieć dlaczego dla części Europejczyków ta obawa wydaje się słuszna, lecz na pewno nie jest ona istotna dla tych chińczyków, którzy, podobnie jak Koralo, potrzebują nie tyle języka idealnego w swoich założeniach co praktycznego w kontaktach międzynarodowych.
Czy nie powinno się stworzyć języka, którego słownictwo pochodziłoby z całego świata?
Manuel M Campagna: IALA (The International Auxiliary Language Association) przebadało ten problem od strony naukowej i doszło do wniosku, że przy 6170 językach istniejących współcześnie (nie licząc dialektów) brak powodów do sądzenia, że język ze słownictwem pochodzącym z wszystkich języków stałby się bardziej popularny. Byłby to raczej misz-masz.
David Poulson: Pomysł ten był rozpatrywany przez prof. Pierre Jantona. Generalnie należy wziąć pod uwagę dwa podstawowe fakty. Po pierwsze, na świecie istnieją tysiące języków i nawet gdyby esperanto próbowało oprzeć swoje słownictwo jedynie na 10% z nich, to zamiast względnie łatwego otrzymano by język trudny do nauczenia przez kogokolwiek. Po drugie, światowa dominacja Europy i Ameryki w dziedzinie nauki, handlu, technologii, polityki, rozrywki itp. oznacza, że wiele terminów z języków zachodnich zostało przyjętych przez inne języki. W rzeczywistości więc słownictwo esperanto jest znacznie bardziej międzynarodowe, niż wydaje się na pierwszy rzut oka. W istocie jednak argument ten jest nieistotny, gdyż międzynarodowość esperanto, czy jakiegokolwiek innego zaplanowanego języka, nie może polegać na doborze słownictwa z powodów już wymienionych. Tym, co naprawdę czyni esperanto językiem międzynarodowym (w odróżnieniu od np. języka angielskiego) jest jego wyjątkowa dowolność semantyczna pozwalająca ludziom pochodzącym z różnych rodzin językowych na przełożenie ich własnych wzorców wysławiania bezpośrednio na esperanto i tworzenie całkowicie zrozumiałych i poprawnych gramatycznie wypowiedzi.
Czy esperanto nie jest zbyt trudne dla ludzi spoza rodziny języków indoeuropejskich?
Manuel M Campagna: Pochodzący spoza rodziny indoeuropejskiej na pewno byliby wdzięczni za taką troskę. Jednak potrafili oni poradzić sobie z tym problemem i, o dziwo, esperanto jest bardzo popularne w takich krajach jak Węgry, Estonia, Finlandia, Japonia, Chiny, Wietnam itp. W latach 1995-1998 prezydentem Universala Esperanta Asocio był Koreańczyk. Największym spotkaniem międzynarodowym jakie odbyło się w ciągu pięciu tysięczy lat historii Chin był Światowy Kongres Esperanto w Pekinie w 1986 roku, największy zarówno co do liczby delegatów, jak i reprezentowanych krajów.
Poprzednie: gdzie mozna używać esperanto?
Następne: czy istnieją jacyś znani esperantyści?
